1593 yılında başlayan ve 13 yıl süren Osmanlı-Avusturya Savaşları (1593–1606), taraflara büyük yıkım ve ekonomik kayıplar getirmişti. Haçova Meydan Muharebesi gibi Osmanlı’nın önemli zaferlerine rağmen savaşlar sonucunda kalıcı bir üstünlük kurulamamıştı. Ayrıca aynı dönemde Osmanlı topraklarında çıkan Celali İsyanları ve doğuda Safevî tehdidinin artması, Osmanlı'nın barış arayışına girmesine neden oldu.

Zitvatorok Barış Müzakereleri

Zitvatorok Antlaşması'nın en dikkat çekici yönü, Osmanlı Devleti'nin uzun süredir sürdürdüğü “üstün taraf” pozisyonunu yitirmesidir. Antlaşmanın başlıca hükümleri şunlardı:

• Avusturya Arşidükü (Kutsal Roma-Germen İmparatoru), Osmanlı Padişahına denk sayıldı. Bu, Osmanlı'nın diplomatik olarak ilk kez bir Batılı hükümdarla eşitliği kabul ettiği anlamına gelir.

• Avusturya, Osmanlı’ya her yıl gönderdiği vergiyi (haraç) ödemeyi bırakacak, bunun yerine tek seferlik bir tazminat verecekti.

• Savaş boyunca elde edilen kaleler ve topraklar büyük ölçüde geri iade edildi, yani statüko esas alındı.

• Her iki taraf da sınır boylarında saldırıdan kaçınacak, esirler iade edilecekti.

Zitvatorok Antlaşması, Osmanlı’nın diplomatik tarihinde bir kırılma noktası olarak kabul edilir. Çünkü:

• Osmanlı, Batı karşısındaki “üstün güç” rolünü ilk kez paylaşmış, mutlak üstünlüğünden geri adım atmıştır.

• Bu durum, Osmanlı’nın Orta Avrupa’daki siyasi etkisinin zayıfladığını ve karşı tarafın artık Osmanlı’yla eşit şartlarda müzakere edebildiğini göstermiştir.

• Avusturya ile ilişkilerde yeni bir diplomatik dönem başlamış, bu da ilerleyen yüzyıllarda Osmanlı'nın Batı karşısında gerilemesinin göstergelerinden biri olmuştur.